Оқусыз, бүркемей, сақталады және беріледі ұғыну. Қазақ тілі Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі болып табылатыны баршаға мәлім. Мемлекеттік тіл-мемлекеттің бүкіл аумағында қоғамдық қатынастардың барлық салаларында қолданылатын мемлекеттік басқару, заңнама, сот ісін жүргізу және іс жүргізу тілі. Сонымен қатар,” тіл мәселесі ” біздің еліміз үшін өзекті болып қала береді. Мемлекет мемлекеттік тілдің ұстанымдарын нығайту үшін көп күш жұмсаса да, жағдай әртүрлі векторлық сипатқа ие болып келеді. Бұл ретте қазақ тілін көпшілікке тарату жөніндегі шаралар кешенін одан әрі іске асыруды жалғастыру қажеттігі туындайды. “Қазақстан—2050 “Стратегиясы — қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты” атты Қазақстан халқына Жолдауында Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев бірнеше рет атап өткен болатын.

“Біздің міндетіміз-оны барлық салада белсенді пайдалана отырып дамыту. Біз ұрпақтарымызға бабаларымыздың көптеген ұрпақтарының тәжірибесіне біздің Елеулі ізіміз де үйлесімді қосылатын заманауи тілді мұраға қалдыруға тиіспіз. Бұл өзін сыйлайтын әрбір адам дербес шешуі тиіс міндет”, — деді Елбасы.

Шынында да, Қазақстандағы қазақ тілінің рөлін асыра бағалау өте қиын. Өзінің пайда болуы мен дамуының терең тарихына ие бола отырып, мемлекет құрушы ұлттың тілі Шетел сөздерімен толықтырылып қана қоймай, әлемге белгілі орыс, украин, белорус, қырғыз және т.б. тілдерін де байытты. Алайда, қазақ мәдениетіне XXI ғасырға тарих игілігі көшіріліп, алдыңғы қатарлы мәдениеттанулық “уақыт көпірі” болып табылады.

1991 жылдан бастап, тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан қазақ тілін мемлекеттік тіл деп жариялады. 1995 жылғы 30 тамызда республикалық референдумда қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясында 7-бапта: “Қазақстан Республикасында мемлекеттік тіл қазақ тілі болып табылады”делінген. Конституция негізінде “Қазақстан Республикасындағы тіл туралы”Заң қабылданды. “Тіл туралы” Заңға сәйкес 4-бапта “Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі Қазақ тілі болып табылады”делінген.

Бүгінгі таңда қазақ тілінің қажеттілігі дәлелдерді немесе дәлелдерді талап етпейтін факт болып табылады. Бұл ретте мемлекет құраушы тілдің танымалдығы тек Қазақстанда ғана емес, одан тыс жерлерде де өсуде. Әсіресе, бұл көрші мемлекет — Ресей мысалында байқалады. Қазіргі уақытта Ресей Федерациясының аумағында миллионнан астам этникалық қазақтар тұрады. Қазақ диаспорасы Ресейдің барлық өңірлерінде: Астрахань, Орынбор, Волгоград, Челябинск, Новосибирск және басқа да облыстарда, сондай-ақ Алтай өлкесінде тұрады. Бұл ретте олардың басым бөлігі Қазақстанмен шекаралас өңірлерде шоғырланған.

Бұдан басқа, мемлекеттік тілді жаппай меңгерумен қатар ұлттық мақтаныш сезіміне негізделген қазақ патриотизмінің рөлі мен маңызы арта түсетіні анық. Отаншылдық азаматтардың саяси мәдениетінде көрініс табатыны және мемлекеттің күш-қуаты, бірлігі мен тұтастығының қайнар көзіне айналатыны белгілі. Мемлекеттік тілді білу патриоттық борыш екенін түсіне отырып, көптеген отандастар да осыны түсінеді.

“Тілге деген көзқарас, шын мәнінде, халыққа деген көзқарас. Сондықтан біз бей-жай қалмауымыз керек. Қазақ тілі жалпыға ортақ қолданыс тіліне айналып, шынайы Мемлекеттік тіл деңгейіне көтерілсе, біз өз елін қазақ мемлекетін атайтын боламыз”, — деп атап өтті Қазақстанның Тұңғыш Президенті — Ұлт Көшбасшысы Нұрсұлтан Назарбаев.Ақкөл аудандық кітапханасында Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігі ұйымдастырған “Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде” атты дөңгелек үстел өтті.
Іс-шараның мақсаты орыс тілді азаматтар арасында мемлекеттік тілді насихаттау болды. Дөңгелек үстел жұмысына қоғам қайраткері, Қазақстан халқы Ассамблеясының ғылыми-сараптамалық кеңесінің мүшесі Досмағамбет Көшім, облыстық Тіл басқармасының бастығы Арман Бердалин, “EDTECH-KZ” халықаралық білім беру орталығының бас директоры Ғани Бейсембаев, Мәдениет Министрлігі жанындағы Тілдерді оқыту және мониторинг басқармасының басшысы Гүлбадан Тәуелсіздік, Қазақстан халқы Ассамблеясы жанындағы орыс қоғамының жастар қанатының төрайымы Ольга Нагаева және басқалар қатысты.

091-2-3сағат барысында мемлекеттік тілдің қазіргі және болашағы, Ақмола облысындағы тіл жағдайы туралы мәселелер қаралды. “Қазақстанның болашағы-қазақ тілінде”тақырыбында пікір алмасу өтті. Қатысушылар мемлекеттік тілді меңгеру тәжірибесімен бөлісті. Қонақтарды Ақкөл тұрғындарының елдегі тілдік ахуалға деген көзқарастары мен қазіргі лингвистикалық проблеманы дұрыс қабылдауы қуантты.Мемлекеттің басты міндеттерінің бірі білімді болашақ ұрпақты тәрбиелеу-әлемнің басқа елдері мойындаған тәуелсіз елдің тірегі болып табылады.

Елімізде қазақ тілін үйренуге көп көңіл бөлінеді, мектептің әрбір оқушысы мемлекеттік тілді дамыту ісіне өз үлесін қосады.

Бүгін Алматы облысында “мемлекеттік тіл – менің тілім” байқауының қатысушылары жиналып, Достық үйіне келген қатысушылар өлең оқу, әр түрлі шығармалар байқауына қатысты. Сонымен қатар, үш топқа қазақ халқының салт-дәстүрлеріне қатысты сұрақтар қойылды.

Байқаудың жеті кезеңінің ішінде қазылар алқасы “Достық” командасын анықтады, олар Алматы облысы Қазақстан халқы Ассамблеясының бірінші дәрежелі дипломына және “Арыс”республикалық баспасы шығарған этимология, синонимдер және орфография бойынша орыс – қазақ сөздіктерінің бас жүлде-жинағына ие болды.

Назардан тыс қалған жоқ команда “Шаңырақ” (ЖМУ колледжі) және “Білгірлер” (политехникалық колледжі).

Барлық балаларды қызықты өнермен құттықтай отырып, халық жазушысы жасаған өлеңмен толықтырғым келеді.

Ана тілін білу-әр қазақстандықтың абыройы. Тіл – бұл еліміздің Елтаңбасы, Туы мен әнұранымен қатар мемлекеттік рәміздердің бірі, оның дамуы мемлекеттің мәдени және білім беру саясатының басты басымдықтарының бірі болып табылады. Бұл туралы Астанада өткен аптада Қазақстан халқы Ассамблеясының (ҚХА) XII сессиясында мәлім болды.

ҚХА 1995 жылдың наурыз айында Мемлекет басшысы жанындағы консультативтік-кеңесші орган ретінде құрылды. “БҰҰ-ның қазақстандық моделіне” қосқан бұл ұйым республикада ұлтаралық және конфессияаралық келісім мен қоғамдағы тұрақтылықты сақтауға жәрдемдесуге бағытталған. Елдің барлық өңірлерінде, сондай-ақ Астана мен Алматы қалаларында өзінің филиалдары, яғни өкілдік функцияларды орындайтын шағын ассамблея бар.

Қазақстанда он бес миллионнан астам халқы бар жүзден астам ұлт өкілдері тұрады. Елімізде жүзден астам ұлттық мектеп, жиырма үш тіл оқитын 170 жексенбілік мектеп жұмыс істейді. Ұлттық жаңғыру үш мектебінде он екі “ана тілін”оқыту бойынша жиырма тоғыз бөлімше жұмыс істейді. Төрт республикалық және он бес өңірлік ұлттық газет шығарылады, алты ұлттық театр (қазақ, орыс, неміс, ұйғыр, кәріс және өзбек) жұмыс істейді.

Қазақстан халқы Ассамблеясы өз қызметінің он жылы ішінде он бір сессияны өткізіп, онда қоғамның әлеуметтік-саяси өмірінің маңызды мәселелерін талқылады.

Өткен он екінші сессия Бейбітшілік және келісім сарайының күмбезі астында республикада тұратын барлық ұлттардың бір жарым мыңға жуық делегаты жиналды. Биылғы отырыс кадрлық ауыс-түйістерден басталды. Қазақстан халқы Ассамблеясы төрағасының орынбасары Сергей Терещенконы Парламент Мәжілісінің вице-спикері Сергей Дьяченко ауыстырды.

Тон отырысының барысына: – мемлекет басшысы, ол сонымен қатар, ҚХА төрағасы. Ассамблея отырысында ел Президенті үш міндетті атап өтті: Ұлттық қауіпсіздік стратегиясын іске асыруды қамтамасыз ету, өмір сүру сапасын арттыруға қол жеткізу үшін экономика мен әлеуметтік саланы жан-жақты жаңғырту стратегиясы, сондай-ақ саяси жүйені жаңғырту. Осы міндеттердің әрқайсысын шешу үшін әрбір қазақстандық пен тұтас ұлттың бәсекеге қабілеттілігін арттыру қажет. Сонымен қатар, мемлекеттік саясатты, әсіресе жастарға қатысты дамыту қажет. Мемлекет басшысы барша қазақстандықтарды өз елінің патриоты болуға шақырды.

– Патриотизммен тығыз байланысты мемлекеттік маңызды мәселе-мемлекеттік тіл мәселесі. Мемлекеттік тіл-Отан басталатын Ту, Елтаңба және Әнұран сияқты нышан. Ол барлық азаматтарды біріктіруге арналған. Егер тіл туралы бірінші заң 17 жыл бұрын, 1989 жылы қабылданғанын, ал мемлекеттік тілге іс жүргізу 16 өңірдің тіпті жартысына аударылмағанын еске алсақ, еліміздегі қазақ тілінің шынайы жағдайы айқын болады. Тікелей айталық, мемлекеттік тілді дамыту бағдарламасын жүзеге асыру жақсара түседі, – деді Елбасы форумға қатысушыларға арнаған сөзінде. Сондай-ақ, “іс қағаздарын мемлекеттік тілге аудару тағы да біреулерге қысым жасамау емес, орыс тілін оның тасымалдаушыларына аудару мен еркін пайдалану мүмкіндігін беру”деп атап өтті.

Бірақ тәуелсіздік жылдары білім беру жүйесі де түбегейлі өзгерді: оқушылардың 60 пайызы қазақ тілін меңгерген, олар ана тілінде оқиды. Мұндай балалар да көп болады және оларды қолдау қажет. Және олар ғана емес.

– Үкіметке бір ай ішінде мемлекеттік тілді меңгерген ұлты қазақ емес мемлекеттік қызметшілерді елеулі материалдық ынталандыру жөнінде ұсыныстар дайындауды тапсырамын. Ал қазақтар үшін міндетті талап – мемлекеттік тілді білу керек, – деп атап өтті Мемлекет басшысы.

Білім министрлігіне де тапсырма берілді. Мектептердегі кейбір пәндер бір уақытта орыс және қазақ тілдерінде жүргізілуі тиіс.

– 1992 жылы бірінші сыныпқа барған адамдарға жиырма бір жыл болды. Егер олар әлі күнге дейін қазақ тілін меңгермеген болса, оларды қалай үйретті және мемлекеттік тілді білуге деген талап қандай болды? Тағы он жыл өтеді,біз білім беру мен тіл кедергілерімен бөлінген жастарды аламыз. Мен аға буын адамдарын тілді күштеп үйретуге мәжбүрлей алмайтындығы туралы көп рет айттым. Өз пікірімше қазір де қаламын, – деп атап өтті Ел Президенті.

Сонымен қатар, Мемлекет басшысы қазақ тілін білмей мемлекеттік органдарда, қызмет көрсету саласында, құқық қорғау органдары мен сот саласында жұмыс істеу қиын болатынын атап өтті. Сондықтан да мемлекеттік тілді үйрену үшін уақыт пен мүмкіндіктер бар. Ал отандық лингвист-ғалымдар заман талабына сай жаңа терминдерді жасау үшін жұмыс істеуі тиіс.

– Біз барлық қазақстандықтарды біріктірудің маңызды факторы ретінде мемлекеттік тілді одан әрі дамыту үшін бар күш-жігерімізді салуымыз керек. Бұл жерде қазақ тілінің ғалым-лингвистеріне ғылым мен қазіргі заманғы технологиялар, әсіресе нарықтық қазақ тілі терминдерін жасау жөнінде жұмыс істеу қажет. Бұл мәселе шұғыл. Үкімет барлық проблемаларды кешенді зерттеп, шаралар қабылдауы тиіс, – деді Нұрсұлтан Назарбаев.

Бірақ қазақ тілінің дамуымен бірге орыс тілін де ұмытпау керек. Қазақ тілін жаппай меңгеру – бұл қазіргі әлемдегі ақпараттық мүмкіндіктерді кеңейтетін элемент және осы тілді білу – еліміздің бәсекеге қабілеттілігінің бір факторы.

Қазақ тілінің латын әліпбиіне көшу мәселесі тағы да қозғалды. Бұл латын графикасының бүгінгі күні коммуникациялық кеңістікте басым болуына байланысты. Бүгінде көптеген елдер, соның ішінде посткеңестік елдер латын қарпіне көшті. Ағылшын тілін үйренуге ерекше көңіл бөлінді.

Қазақстандықтардың болашақ ұрпағы Үш тілді жетік меңгеруі, Полиглот болуы тиіс-бұл да заманауи әлемнің шынайылығы. Және бүгін бұған барлық әлемдік қоғамдастық ұмтылады.

Барлық айтылған идеяларды Ассамблея қатысушылары қолдады. Сессия қорытындысы бойынша бәсекеге қабілетті ұлт құру идеясын қолдауға үндеулер қабылданды: “біз барлық қазақстандықтарды мемлекетіміздің қарқынды дамуына, әлемнің неғұрлым дамыған елдерінің қатарына енуге, әрбір қазақстандық отбасының амандығы мен біздің ортақ Отанымыз – Қазақстан Республикасының өркендеуі үшін біздің бірлік пен достығымызды сақтауға, еліміздің қарқынды дамуына өз үлесімізді қосуға шақырамыз”.