1. Қазақстан республикасы өзін демократиялы, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет, оның басты құндылықтары адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары.
2. Республика қызметінің түбегейлі принциптері: қоғамдық татулық пен саяси тұрақтылық, экономикалық даму бүкіл халықтың игілігі үшін, қазақстандық патриотизм, шешім өмірінің аса маңызды мәселелерін демократиялық әдістермен қоса алғанда, дауыс беру республикалық референдумда немесе Парламентте.
Ескерту. См. ҚР Конституциялық Кеңесінің 21 желтоқсан 2001 ж. N 18/2.
2-бап

1. Қазақстан республикасы унитарлы мемлекет болып табылады-президенттік басқару нысаны.
2. Республиканың егемендігі оның бүкіл аумағын қамтиды. Мемлекет қамтамасыз етеді тұтастығын, қол сұғылмауын және неотчуждаемость.
3. Республиканың әкімшілік-аумақтық құрылысы, оның елордасының мәртебесі заңмен белгіленеді. Қазақстанның елордасы Астана қаласы болып табылады.
3-1. Шегінде Астана қаласының белгіленуі мүмкін ерекше құқықтық режим қаржы саласындағы конституциялық заңға сәйкес.
4. Қазақстан Республикасы және Қазақстан атаулары тең мағынада болады.
Ескерту. См. ҚР Конституциялық Кеңесінің 23 сәуір 2003 ж. № 4. 2-бап алып тасталды-ҚР 21 мамырдағы 2007 ж. N 254 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі); 10.03.2017 № 51-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).

3-бап

1. Мемлекеттік биліктің бірден бір бастауы халық болып табылады.
2. Халық жүзеге асырады билікті тікелей республикалық референдум арқылы және еркін сайлау, сондай-ақ өз билігін жүзеге асыруды мемлекеттік органдарға береді.
3. Ешкім де иемденіп кете алмайды билікті. Билікті иемденіп кетушілік заң бойынша қудаланады. Кепілдік және мемлекеттің азаматтарын, сондай-ақ қазақстан Республикасының Парламентіне өзінің конституциялық өкілеттігі шегінде. Республика үкіметі мен өзге де мемлекеттік органдар мемлекет атынан өздеріне берілген өкілеттіктер шегінде.
4. Республикада мемлекеттік билік әртүрлі жүзеге асырылады Конституция мен заңдар негізінде принципіне сәйкес бөліну заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына және өзара іс-қимыл жасау жүйесін пайдалана отырып, тежемелік әрі тепе-теңдік.
Ескерту. См. ҚР Конституциялық Кеңесінің 12 сәуір 2001 ж. N 1/2.
4-бап

1. Қазақстан Республикасында қолданылатын құқық болып Конституцияның, соған сәйкес заңдардың, өзге де нормативтік құқықтық актілердің, халықаралық шарттары мен Республиканың басқа да міндеттемелерінің, сондай-ақ Конституциялық Кеңестің нормативтік қаулылары және Республика Жоғарғы Сотының.
2. Конституцияның жоғары заңдық күші бар және бүкіл аумағында ол тікелей қолданылады.
3. Бекіткен халықаралық шарттар, оның заңдарының алдында басымдыққа ие. Тәртібі мен шарттары Қазақстан Республикасы аумағында халықаралық шарттардың қатысушысы болып табылатын, Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалады.
4. Барлық заңдар, халықаралық шарттар, Республика қатысушысы болып табылатын жарияланады. Нормативтік құқықтық актілерді ресми жариялау қатысты құқықтарын, бостандықтарын және міндеттерін, оларды қолданудың міндетті шарты.
Ескерту. См. нормативтік қаулылары ҚР Конституциялық Кеңесінің 11.10.2000 N 18; 05.11.2009 № 6.
4-бап өзгерту енгізілді-ҚР 10.03.2017 № 51-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).

5-бап

1. Қазақстан Республикасында идеологиялық және саяси әралуандылық танылады. Құруға жол берілмейді мемлекеттік органдарда саяси партиялардың ұйымдарын.
2. Қоғамдық бірлестіктер заң алдында бірдей. Заңсыз араласуына жол берілмейді мемлекет ісіне қоғамдық бірлестіктердің және қоғамдық бірлестіктердің мемлекеттің ісіне, қоғамдық бірлестіктерге жүктеуге мемлекеттік органдардың функцияларын.
3. Тыйым салынған қоғамдық бірлестіктердің құрылуы мен қызметі, мақсаттары немесе іс-әрекеттері бағытталған конституциялық құрылысты күштеп өзгертуді, Республиканың тұтастығын бұзуға, мемлекет қауіпсіздігіне нұқсан келтіруге, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-топтық және рулық араздықты қоздыруға, сондай-ақ заңдарда көзделмеген әскерилендірілген құрамалар.
4. Республикасында саяси партияларының қызметіне жол берілмейді және кәсіптік одақтардың, басқа мемлекеттердің, діни негіздегі партиялардың, сондай-ақ қаржыландыру саяси партиялар мен кәсіптік одақтарды шетелдік заңды тұлғалар мен азаматтардың, шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдар.
5. Шетелдік діни бірлестіктердің Республика аумағындағы, сондай-ақ басшыларын тағайындауын Республикасындағы діни бірлестіктерінің келісімі бойынша жүзеге асырылады тиісті мемлекеттік органдар.
Ескерту. См. ҚР Конституциялық Кеңесінің 07 маусым 2000 ж. N 4/2 шешімі . 5-бап алып тасталды-ҚР 21 мамырдағы 2007 ж. N 254 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).
6-бап

1. Қазақстан Республикасында танылады және бірдей қорғалады мемлекеттік және жеке меншік.
2. Меншік міндеттейді, пайдалану, ол болуы тиіс бір мезгілде қызмет қоғам игілігіне қызмет. Меншік субъектілері мен объектілері, жүзеге асыру көлемі мен шектері, меншік иелерінің өз құқықтарын, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді.
3. Жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекеттік меншікте болады. Жер болуы мүмкін сондай-ақ, жеке меншік негіздерде, жағдайларда және шекте, заңмен белгіленген.
Ескерту. См. ҚР Конституциялық Кеңесінің 3 желтоқсан 1999 жылғы N 19/2 қаулысы; ҚР Конституциялық Кеңесінің 12 сәуір 2001 ж. N 1/2 қаулысы; ҚР Конституциялық Кеңесінің 13 сәуір 2000 ж. N 2/2; 23 сәуір 2003 ж. № 4.
7-бап

1. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік тіл-қазақ тілі.
2. Мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару бірдей штатын.
3. Мемлекет үшін жағдай туғызуға қамқорлық жасайды тілдерін үйрену мен дамыту.

8-бап

Қазақстан республикасы принциптері мен нормаларын құрметтейді, халықаралық құқық саясатын жүргізеді, ынтымақтастық пен тату көршілік қарым-қатынас жасау, олардың теңдігі және ішкі істеріне араласпау, бір-бірін, халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу, бірінші болып қолданудан бас тартады қарулы күштер.
Ескерту. См. ҚР Конституциялық Кеңесінің 12 сәуір 2001 ж. N 1/2.
9-бап

Қазақстан республикасының мемлекеттік рәміздері – Туы, Елтаңбасы және Гимні бар. Олардың сипаттамасы және ресми пайдаланылу тәртібі конституциялық заңмен белгіленеді.

II бөлім
Адам және азамат

10-бап

1. Қазақстан Республикасының азаматтығына алынады және тоқтатылады заңына сәйкес, болып табылады, бірыңғай және тең қарамастан, оның сатып алу негіздер.
2. Республикасының азаматы емес айырылуы мүмкін азаматтығы, астамшылықты, сондай-ақ мүмкін емес изгнан за пределы Казахстана. Лишение гражданства ғана жол беріледі сот шешімімен террористік қылмыстар жасағаны үшін, сондай-ақ келтіргені үшін өзге де ауыр зиян өмірлік маңызды мүдделеріне, Қазақстан Республикасы.
3. Қазақстан Республикасы азаматының басқа мемлекеттің азаматтығында болуы танылмайды.
Ескерту. См. ҚР Конституциялық Кеңесінің 1 желтоқсан 2003 ж., N 12.
10-бап өзгеріс енгізілді-ҚР 10.03.2017 № 51-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).
11-бап

1. Қазақстан Республикасының азаматы емес берілуі мүмкін шет мемлекетке, егер Республиканың халықаралық шарттарында.
2. Республика кепілдік береді өз азаматтарын қорғауға және сырт жерлерде қол тигізбеуге.

12-бап

1. Қазақстан Республикасында танылады және оларға кепілдік беріледі адам құқықтары мен бостандықтары Конституцияға сәйкес.
2. Адам құқықтары мен бостандықтары әркімге туғанынан тиесілі, олар абсолютті деп танылады және иеліктен алынбайды, мазмұны мен қолданылуын анықтайды заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілерді.
3. Республиканың азаматы өзінің азаматтығына орай құқықтарға ие болып, міндеттер атқарады.
4. Шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар Республикада құқықтары мен бостандықтарына, сондай-ақ міндеттер атқарады азаматтар үшін белгіленген, егер Конституцияда өзгеше көзделмесе, заңдарда және халықаралық шарттарда.
5. Жүзеге асыру құқықтары мен бостандықтарын бұзбауы тиіс басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарын, посягать конституциялық құрылыс пен қоғамдық имандылыққа.
Ескерту. См. ҚР Конституциялық Кеңесінің 1 желтоқсан 2003 ж. N 12; қараңыз Конституциялық Кеңесінің нормативтік қаулысы ҚР 18.04.2007 N 4.

13-бап

1. Әркімнің құқық субъектісі ретінде танылуына құқылы қорғауға өзінің құқықтары мен бостандықтарын заңға қайшы келмейтін барлық тәсілдермен, қажетті қорғанысты қоса алғанда.
2. Әркімнің сот арқылы қорғалуына құқықтары мен бостандықтары.
3. Әркімнің білікті заң көмегін алу. Заңда көзделген жағдайларда заң көмегі тегін көрсетіледі.
Ескерту. См. ҚР Конституциялық Кеңесінің 29 наурыз 1999 ж. N 7/2; – ҚР Конституциялық Кеңесінің 15 ақпан 2002 ж., N 1.
14-бап

1. Барлық заң мен сот алдында тең.

1. Әркімнің өмір сүруге құқығы бар.
2. Ешкімнің де өз бетінше қиюға адам өмірі. Өлім жазасы белгіленеді жаза ретінде заңмен террористік қылмыстар үшін, сопряженные адамдардың қаза болуына, сондай-ақ аса ауыр қылмыстар үшін, соғыс уақытында жасалған әрекеттер бере отырып, приговоренному құқық адамға кешірім жасау туралы өтініш.
Ескерту. См. ҚР Конституциялық Кеңесінің 30 қаңтар 2003 ж., N 10. 15-бап алып тасталды-ҚР 21 мамырдағы 2007 ж. N 254 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).
16-бап

1. Әркімнің өзінің жеке басының бостандығына.
2. Қамауға алуға және күзетпен ұстауға жол беріледі заңда көзделген реттерде ғана және тек соттың санкциясы бойынша ғана ұсына отырып, тұтқындалған адамға шағымдану құқығы. Адам соттың санкциясынсыз ұшырауы мүмкін ұстау мерзімі жетпіс екі сағаттан аспайтын.
3. Әрбір ұсталған, тұтқындалған, қылмыс жасады деп айыпталушы пайдалануға құқығы бар адвокаттың (қорғаушының) сәттен бастап, тиісінше ұсталған, қамауға алынған немесе айып тағылған.
Ескерту. См. ҚР Конституциялық Кеңесінің 31 желтоқсан 2003 ж. N 13. 16-бап алып тасталды-ҚР 21 мамырдағы 2007 ж. N 254 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).
17-бап

1. Адамның қадір-қасиетіне қол сұғылмайды.
2. Емес, азаптауға, зорлық-зомбылыққа, басқа да қатал немесе адамның намысын қорлайтын әрекетке немесе жазалауға болмайды.

18-бап

1. Әркімнің жеке өміріне қол сұғылмаушылық, жеке және отбасылық құпияны қорғауды өзінің ар-намыс және қадір-қасиет.
2. Әрбір сақталуына құқығы бар жеке салымдар мен жинақ ақша, хат жазысу, телефонмен сөйлесу, почта, телеграф және өзге де хабарлар. Осы кодексте көзделген жағдайларда және тәртіпте заңмен тікелей белгіленген.
3. Мемлекеттік органдар, қоғамдық бірлестіктер, лауазымды адамдар және бұқаралық ақпарат құралдары қамтамасыз етуге міндетті әрбір азаматқа танысуға мүмкіндік азаматты оның құқығы мен мүддесіне қатысты құжаттармен, шешімдермен және ақпарат көздерімен.
Ескерту. См. Конституциялық Кеңестің нормативтік қаулысы ҚР-20.08.2009 ж № 5.
19-бап

1. Әрбір құқылы айқындауға және көрсетуге немесе көрсетпеуге өзінің ұлттық, партиялық және діни қатыстылығын.
2. Әркімнің ана тілін пайдалануға, мәдениетімен тілін еркін таңдау, қарым-қатынас, тәрбие, оқу және шығармашылық.

20-бап

1. Сөз бостандығы мен шығармашылық ұжымдары өнер көрсетеді. Цензура тыйым салынады.
2. Әркімнің еркін ақпарат алуға және таратуға кез келген, заңмен тыйым салынбаған тәсілмен. Тізбесі мемлекеттік құпияларды құрайтын мәліметтерді Қазақстан Республикасының заңымен айқындалады.
3. Жіберілмейді насихаттау немесе үгіттеу, республиканың конституциялық құрылысын күштеп өзгерту, Республика тұтастығын бұзу, мемлекет қауіпсіздігін бұзу, соғыс, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-топтық және рулық басымдықты насихаттау немесе үгіттеу, сондай-ақ қатыгездік пен зорлық-зомбылық.

21-бап

1. Әркім Қазақстан Республикасының аумағында, құқығы, еркін жүріп-тұру оның аумағында еркін таңдау тұрғылықты жері, заңында жазылған жағдайларды қоспағанда.
2. Әркімнің республикадан тыс жерлерге кетуіне. Республика азаматтарының кедергісіз қайтып оралуына құқығы бар Республикасына.

22-бап

1. Әркімнің ар-ождан бостандығына.
2. Одақтарда болмауға тиіс байланысты болмауға немесе оларды шектемеуге жалпы адамдық және азаматтық құқықтар мен мемлекет алдындағы міндеттерге.

23-бап

1. Қазақстан Республикасы азаматтарының бірлесу бостандығына құқығы бар. Қоғамдық бірлестіктердің қызметі заңмен реттеледі.
2. Әскери қызметкерлер, ұлттық қауіпсіздік органдарының, құқық қорғау органдары мен судьялар тиіс партияларға, кәсіптік одақтарға мүше болуға, қолдау, қандай да бір саяси партия.
Ескерту. См. қазақстан республикасы Конституциялық Кеңесінің ” ҚР 5 шілде 2000 ж. N 13/2 шешімі.
24-бап

1. Әркімнің еңбек ету бостандығына, қызмет түрін еркін таңдау және мамандық. Мәжбүрлі еңбекке тек сот үкімі бойынша не төтенше жағдайда немесе соғыс жағдайында.
2. Әркімнің еңбек шарттары, қауіпсіздік және гигиена талаптарына сай, еңбегі үшін нендей бір кемсітусіз, сондай-ақ жұмыссыздықтан әлеуметтік қорғалуға құқығы бар.
3. Құқығы бар деп танылады, жеке және ұжымдық еңбек даулар заңмен белгіленген тәсілдерді қолдана отырып, оларды шешу құқығын қоса алғанда, ереуілге шықты.
4. Әркімнің тынығу құқығы бар. Еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін кепілдік берілетін, заңмен белгіленген жұмыс уақытының ұзақтығына, демалыс және мереке күндері, жыл сайынғы ақылы демалысқа.
Ескерту. См. ҚР Конституциялық Кеңесінің 10 наурыз 1999 ж. N 2/2.
25-бап

1. Тұрғын үйге қол сұғылмайды. Тұрғын үйден айыруға жол берілмейді болмаса, сот шешімі бойынша. Тұрғын үйге басып кіруге, оны қарауға және тінту жүргізуге рұқсат етіледі жағдайларда ғана және тәртіпте заңмен белгіленген.
2. Қазақстан Республикасындағы үшін жағдайлар жасалуда азаматтарды тұрғын үймен қамтамасыз ету. Заңда көрсетілген санаттағы мұқтаж азаматтарға тұрғын үйге, ол қолжетімді ақыға беріледі мемлекеттік тұрғын үй қорларынан сәйкес заңмен белгіленген нормаларға сәйкес.

26-бап

1. Қазақстан Республикасының азаматтары болуы мүмкін жеке меншігінде кез келген заңды түрде алынған мүлік.
2. Меншік, оның ішінде мұрагерлік құқығына заңмен кепілдік беріледі.
3. Ешкім айыра алмайды, өзінің ешкімді де өз мүлкінен сот шешімі бойынша. Мәжбүрлеп иеліктен шығару, мүлікті мемлекет мұқтажы үшін ерекше жағдайларда, заңда көзделген жағдайда жүргізілуі мүмкін оны тең бағалы өтеу.
4. Әркімнің кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне, еркін пайдалануға, өз мүлкін кез келген заңды кәсіпкерлік қызмет. Монополистік қызмет заңмен реттеледі және шектеледі. Жосықсыз бәсекеге тыйым салынады.
Ескерту. См. ҚР Конституциялық Кеңесінің 16 маусым 2000 ж. N 6/2; – ҚР Конституциялық Кеңесінің 20 қараша 2000 ж. N 21/2 қаулылары; ҚР Конституциялық Кеңесінің 1 шілде 2005 жылғы N 4.
27-бап

1. Неке және отбасы, ана, әке және бала мемлекеттің қорғауында болады.
2. Балаларына қамқорлық жасау жəне оларды тəрбиелеу ата-аналардың міндеті.
3. Кәмелетке толған еңбекке қабілетті балалар қамқорлық жасауға міндетті еңбекке жарамсыз ата-анасына.

28-бап

1. Қазақстан Республикасының азаматына кепілдік ең төменгі жалақы мен зейнетақының, әлеуметтік қамтамасыз ету, жасы бойынша, ауырған жағдайда, мүгедектік, асыраушысынан айырылу және өзге де заңды негіздер.
2. Көтермеленеді ерікті әлеуметтік сақтандыру, әлеуметтік қамсыздандырудың қосымша нысандарын жасау және қайырымдылық.
Ескерту. См. ҚР Конституциялық Кеңесінің 12 мамыр 1999 ж. N 3/2.
29-бап

1. Қазақстан Республикасының азаматтары денсаулығын сақтауға құқығы бар.
2. Республикасының азаматтары құқылы тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемі белгіленген.
3. Ақылы медициналық жәрдем алу мемлекеттік және жеке меншік емдеу мекемелерінде, сондай-ақ, жеке медициналық практикамен айналысатын жүргізіледі негіздерде және тәртіпте заңмен белгіленген.

30-бап

1. Азаматтарға кепілдендірілген тегін орта білім мемлекеттік оқу орындарында. Орта білім алу міндетті.
2. Азамат құқығы бар алуға, конкурстық негізде тегін жоғары білім мемлекеттік жоғары оқу орнында.
3. Ақылы білім алу, жеке оқу орындарында жүзеге асырылады негіздерде және тәртіпте заңмен белгіленген.
4. Мемлекет жалпыға міндетті білім стандарттарын орнатады. Кез келген оқу орнының қызметі осы стандарттарға сай келуі керек.

31-бап

1. Мемлекет қорғауды мақсат етіп қояды қолайлы қоршаған ортаны адамның өмірі мен денсаулығы үшін.
2. Жасыру-деректер мен жағдаяттарды лауазымды адамдардың өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін адамдарды жауаптылыққа әкеп соғады заңға сәйкес.

32-бап

Қазақстан Республикасының азаматтары бейбіт және қарусыз жиналуға, жиналыстар, митингілер мен демонстрациялар, және шерулер және пикеттер өткізеді. Осы құқықты пайдалануға мүмкін мүдделері үшін заңмен шектелуі мемлекеттік қауіпсіздік, қоғамдық тәртіп, денсаулық сақтау, құқықтарын қорғау мен бостандықтары.

33-бап

1. Қазақстан Республикасының азаматтары қатысуға құқылы мемлекет ісін басқаруға тікелей және өз өкілдері арқылы жүгінуге, сондай-ақ жеке және ұжымдық өтініштер жолдауға мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару.
2. Республикасының азаматтары құқығы бар сайлауға және сайлануға мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару, сондай-ақ республикалық референдумға қатысуға.
3. Емес, құқығы бар сайлауға және сайлануға, республикалық референдумға қатысуға азаматтар сот әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ бас бостандығынан айыру орындарындағы сот үкімі бойынша.
4. Республикасының азаматтары тең құқығы бар мемлекеттік қызметке қол жеткізу. Қойылатын талаптар мемлекеттік қызметші лауазымына кандидатқа байланысты болады лауазымдық міндеттердің сипатына ғана байланысты болады және заңмен белгіленеді.
Ескерту. 33-бапқа өзгерту енгізілді – ҚР заңы 7 қазан 1998 ж. N 284.