Антропогендік факторлар (грек. anthropos-адам, genesisum — шығу тегі, лат. factor-іс) – адам қызметінің табиғатқа әсерінің әртүрлі формаларына негізделген экологиялық факторлар. Антропогендік факторлар бастапқы немесе тікелей (талап ету, жерсіндіру, интродукция) және қайталама немесе жанама (ормандарды кесу, батпақтарды кептіру, жерді жырту және тағы сол сияқтылар) болуы мүмкін. Қазіргі уақытта адам қызметі Жер беті мен жер қойнауын ғана емес, бүкіл биосфераны да қамтиды. 1980 жылдары “озон тесіктері” Антарктикасының пайда болуы, климаттың жаһандық жылынуы (орташа температураның 0,5°С-қа ұлғаюы), мұздықтардың еруі, Арал теңізінің іс жүзінде жоғалуы-антропогендік факторлардың әсер ету мысалдары. Антропогендік ластанудың әсерінен жануарлар популяциясындағы микроэволюциялық өзгерістер мәселелері қарастырылады. Уытты ластануды қоса алғанда, қоршаған ортаның өзгеруіне бейімделу үшін негізгі түрішілік генетикалық вариабельділік болып табылатыны көрсетілген. Уытты фактордың селекциялық қысымы жануарлардың популяцияларында неғұрлым тұрақты генотиптердің басым өмір сүруіне әкеледі, оның түпкі қорытындысы генетикалық әртүрлілікті редукциялау, популяцияның басқа табиғи немесе антропогендік стрессорларға бейімделуін қысқарту болады. Микроэволюциялық түрлендірулер r-іріктеу бағытында жүреді, яғни көп энергетикалық ресурстарды молайтуға бағыттай алатын ұсақ, жараны қыздыратын дарақтар.Экологиялық фактор-ағзаға әсер ететін тіршілік ету ортасының шарты. Орта дене тікелей немесе жанама қатынаста болатын барлық денелер мен құбылыстарды қамтиды.

экологиялық факторлар-температура, ылғалдылық, жел, бәсекелестер және т.б. — уақыт пен кеңістікте айтарлықтай өзгергіштікпен ерекшеленеді. Осы факторлардың әрқайсысының өзгергіштік дәрежесі өмір сүру ортасының ерекшеліктеріне байланысты. Мысалы, температура құрлықтың бетінде қатты өзгереді, бірақ мұхит түбінде немесе үңгірдің тереңінде тұрақты.

Ортаның бір факторы бірге өмір сүретін организмдердің өмірінде әртүрлі мәнге ие. Мысалы, топырақтың тұзды режимі өсімдіктердің минералдық қоректенуінде бірінші дәрежелі рөл атқарады, бірақ жер үсті жануарларының көпшілігі үшін немқұрайлы. Жарықтың қарқындылығы мен жарықтың спектрлік құрамы фототрофты өсімдіктердің өмірінде өте маңызды, ал гетеротрофты организмдердің (саңырауқұлақтар мен су жануарларының) өмірінде жарық олардың тіршілік әрекетіне елеулі әсер етпейді.

Экологиялық факторлар организмдерге әртүрлі әсер етеді. Олар физиологиялық функциялардың бейімделгіш өзгерістерін тудыратын тітіркендіргіш ретінде; осы жағдайларда қандай да бір ағзалардың өмір сүруінің мүмкін еместігін тудыратын шектегіш ретінде; организмдердің морфологиялық және анатомиялық өзгерістерін анықтайтын модификаторлар ретінде әрекет ете алады.

Экологиялық факторлардың жіктелуі
Биотикалық, антропогендік және абиотикалық экологиялық факторлар бөлінеді.

Биотикалық факторлар-тірі ағзалардың қызметімен байланысты ортаның көптеген факторлары. Оларға фитогенді (өсімдіктер), зоогенді (Жануарлар), микробиогенді (микроорганизмдер) факторлар жатады.
Антропогендік факторлар-адам қызметімен байланысты көптеген факторлар. Оларға физикалық (атом энергиясын пайдалану, поездар мен ұшақтарда орын ауыстыру, Шу мен дірілдің әсері және т.б.), химиялық (минералдық тыңайтқыштар мен улы химикаттарды пайдалану, жер қабықтарының өнеркәсіп пен көлік қалдықтарымен ластануы; биологиялық (Тамақ өнімдері; адам мекендеу ортасы немесе тамақтану көзі болуы мүмкін организмдер), әлеуметтік (адамдардың қатынасымен және қоғамдағы өмірмен байланысты) факторлар жатады.
Абиотикалық факторлар-жансыз табиғатта процестермен байланысты көптеген факторлар. Оларға Климаттық (температуралық режим, ылғалдылық, қысым), эдафогенді (механикалық құрам, ауа өткізгіштігі, топырақ тығыздығы), орографиялық (рельеф, теңіз деңгейінен биіктігі), химиялық (ауаның газ құрамы, судың тұз құрамы, концентрация, қышқылдық), физикалық (Шу, магниттік өрістер, жылу өткізгіштігі, радиоактивтілік, ғарыштық сәулелену)жатады.
Әлемдік экономиканың даму тарихы
Әлемдік экономиканың пайда болуы
Әлемдік нарықтың пайда болуы
Әлемдік шаруашылықтың пайда болуы
Әлемдік экономиканың пайда болуы
Әлемдік экономика дамуының негізгі кезеңдері
Әлемдік экономика дамуының қазіргі тенденциялары
Экономикалық өмірдің интеграциясы және оның негізгі белгілері
Әлемдік экономиканың дамуына ғылыми-техникалық революцияның әсері
Кезеңдер бойынша әлемдік экономиканың даму серпіні
Әлемдік экономика ұғымы
Әлемдік экономикадағы негізгі ұғымдар мен анықтамалар
Әлемдік экономиканың аса маңызды макроэкономикалық көрсеткіштері
Әлемдік экономиканың құрылымы
Әлемдік экономиканың салалық құрылымы
Әлемдік экономиканың әлеуметтік құрылымы
Дамыған елдердің экономикасы
Ресей экономикасы
Бірінші толқынды Азия ҰИЖ
Ислам монархиясы
Аралдық модель елдері
Жаңғыртылған экономикасы бар елдер
Өтпелі экономикасы бар еуропалық елдер
Латын Америкасының жаңа индустриялық елдері
Екінші толқынды Азияның жаңа индустриялық елдері
Супергиганттар-Қытай мен Үндістан
Индустриялық және индустриялық-аграрлық елдер
Әкімшілік-командалық экономикасы бар елдер
Кедей елдер
“Ел-самоубийцы»
Жоғарыда жазылған топтардың ешқайсысына тиесілі емес елдер
Әлемдік экономиканың ұдайы өндіріс құрылымы
Әлемдік экономиканың аумақтық құрылымы
Азия-Тынық мұхит аймағы (АТР)
Солтүстікамерикалық еркін сауда аймағы
Еуропалық Одақ
Өңірлік саясаттың сәйкессіздігін тегістеу
Әлемдік экономиканың сыртқы сауда құрылымы
Әлемдік экономика субъектілері
Мемлекет әлемдік экономиканың субъектісі ретінде
Әлемдік экономиканың маңызды субъектілері-Трансұлттық компаниялар
Халықаралық экономикалық ұйымдар әлемдік шаруашылық субъектісі ретінде
Әлемдік шаруашылыққа қатысушылар – елдердің интеграциялық бірлестіктері
Әлемдік экономикалық жүйенің дамуының негізгі заңдылықтары
Халықаралық еңбек бөлінісі
Әлемдік экономиканың әлеуеті
Әлемдік шаруашылықтың табиғи-ресурстық әлеуеті
Әлемдік шаруашылықтың жер ресурстары
Әлемдік экономикадағы су ресурстары
Әлемдік шаруашылықтың Орман ресурстары
Әлемдік шаруашылықтың еңбек ресурстары
Әлемдік экономикадағы жаһандану
Әлемдік экономика дағдарысы
Экономикалық дағдарыстың мәні
Экономикалық дағдарыстардың пайда болу себептері мен түрлері
Дағдарысқа қарсы саясат
Әлемдік экономикалық дағдарыстардың пайда болу тарихы мен хронологиясы
1857 жылдың бірінші экономикалық дағдарысы
1873 жылғы экономикалық дағдарыс
1914 жылғы экономикалық дағдарыс
Әлемдік экономикалық дағдарыс 1920-1922 жж.
Ұлы депрессия 1929-1933 жж
Әлемдік экономикалық дағдарыс 1957-1958 жж.
1973 жылғы Әлемдік экономикалық дағдарыс
1987 жылғы қара дүйсенбі
Мексика дағдарысы 1994-1995 жж
1997 жылғы Азия дағдарысы
1998 жылғы Ресей дағдарысы
Қазіргі қаржы-экономикалық дағдарыс
Дереккөздер және сілтемелер
Әлемдік экономика-бұл анықтама
Дүниежүзілік экономика – бұл Халықаралық еңбек бөлінісі негізінде Халықаралық экономикалық қатынастардың жолға қойылған жүйесінің көмегімен әлем мемлекеттерінің дербес экономикасын біріктіретін көптеген деңгейлерден тұратын шаруашылық жүргізудің жаһандық жүйесі. Дүниежүзілік экономиканы,тұтастай алғанда, халықаралық қатынастармен біріктірілген әлем елдерінің ұлттық шаруашылықтары мен мемлекеттік емес құрылымдарының жиынтығы ретінде айқындау беруге болады.