“Алаш туы астында” деректі фильмі Ш. Айманов атындағы”Қазақфильм” АҚ ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің тапсырысы бойынша “Ел” продюсерлік орталығымен бірлесіп түсірілді. Министр А. Мұхамедиұлы фильм Алаш автономиясы мен Алаш-Орда үкіметінің 100 жылдығына арналғанын атап өтті. Түсірілім Семей қаласында, Мәскеу Кремлінде, Санкт-Петербургте Таврия сарайында, Думаның мәжілістері өткен Смольнде, Қазан университетінде, Уфада бұрынғы “Сибирь” қонақ үйінде өткізілді. Фильмнің тұсаукесеріне көп халық жиналды. Деректі фильмнің сценарисі Болат Мүрсәлім “Ел” продюсерлік орталығының директоры Ғалым Доскенге алғысын білдірді, сондай-ақ көруге келген Астана тұрғындарына алғысын білдірді. Деректі фильм үш бөлімнен тұрады: “Оян, қазақ!”(“Проснись, казах”), “Жарияланбаған автономия” (“Непозглашенная автономия”) және”Қатерлі өткел”(“Опасная переправа”). Бірінші бөлімде 1890-1916 жылдардағы тарихи оқиғалар көрсетілген, қазақ зиялылары қызметінің беттері ашылды. Тарихи фактілер олардың белсенді саяси қызметін, қоғамдық-саяси оқиғалар ортасында болған ел өміріне қатысуын, сол кезеңдегі интеллигенцияларды “қара таяқтар”деп атаған. Көрермендерге Джадид бағдарламасы, Дін және демократия, қазақ жастарының мемлекеттік істерге тартылуы туралы айтып берді. “Қазақ әдебиеті” газетінде жарияланған сценарист Болат Мурсалимдің “жариялалған автономия” (“Непровозглашенная автономия”) туралы екінші бөлігінің негізінде жазған мақаласы ғалымдар арасында полярлық пікір тудырды. Мұндай қорытындыны баяғыда ұстанған көрнекті тарихшы Мәмбет Қойгелдиев мұны қатаң уақытпен және интеллигенция тырыспаса да мүмкіндіктердің болмауымен түсіндіреді. “Алаш автономиясын жариялау туралы шешім шығару қиын емес еді, бірақ Әлихан Бөкейханның басшылығымен қайраткерлер оның салдары туралы түсінді. Аймақтық тұтастық пен қауіпсіздік мәселелерінде қазақтарды жою үшін қазақ жерінде тұрған казактар да жеткілікті болар еді”, – дейді ғалым. Деректі фильмде былай делінген: “1917 жылы 13 желтоқсанда құрылған Алаш Орда ұлттық үкіметі 1920 жылы көктемде таратылды”. Көптеген алаштанушылар автономияны жариялау туралы Заңның болмағанына қарамастан (құжат мұрағаттан табылуы мүмкін), бірақ автономияның барлық шарттарын сақтай отырып, заңды әрекет еткен заңды автономия болғанын дәлелдейді. Үкімет құрылды, ол жүйелі жұмыс істеді, әскер құрылды, Мемлекеттік рәміздер болды, Астана анықталды, және ең бастысы, олар өзге де автономды үкіметтермен бірге әрекет етті. 1918 жылдың 8-23 қыркүйегінде Уфа қаласында өткен мемлекеттік жиналыста Алаш көшбасшылары ұлттық қозғалысты қорғаудың заңды негізін ұсынды. “Қиын өткел” (“Опасная переправа”) бөлімінде Алаш қайраткерлерінің басынан кешкен қиындықтары, идеяның сабақтастығы, түрмедегі азаптаулар мен қуғын-сүргіндер туралы баяндалады. Фильм С. Сәдуақасов пен С. Қожановтың Алаштың келесі ұрпағы ретінде тарихи сахнаға шыққан батырлығы аға ұрпақ істерінің жалғасы болып табылатынын көрсетеді. Фильм шынымен тарихи оқиғалар өткен тарихи жерлерде түсірілді. Сондай-ақ, жүргізуші әр бөлікте киім киіп, тарихи тұлғалар қолданған сол кездегі заттарды ұстағаны да әсерлі болды. Ең тартымды, бұл әр түрлі көзқарасты ұстанатын алаштанушы-ғалымдардың (М. Қойгелдиев, Т. Жұртбай, Д. Қамзабекұлы, С. Жүсіп) пікірлері, Әркім өзі шындықты табу үшін. Фильмде бытыраңқы жоқ, ол жүйеленген, жинақталған және оң әсер қалдырды. Барлығы мұқият ойластырылған-музыкалық сүйемелдеу, сюжеттік желі, кейіпкерлердің бейнелері болды. Фильм академик М. Қойгелдиев пен профессор Т. Жұртбайдың Алаш идеясы туралы сөзімен аяқталады:”Алаш идеясы – егер Тәуелсіздік мыңжылдық болса, онда бұл соңғы қазақ өлгенше мәңгілік идея болады”.